Linux op de PC?

Wat is Linux, en wat is Ubuntu?

Linux is een familie van 'operating systems' (besturingssystemen), het basis-systeem dat op je computer draait en van waaruit je programma's op kunt starten (net zoals Windows een operating system is). Een verschil met Windows is dat Linux niet-commercieel (dus gratis) is. Linux is oorspronkelijk gestart door Linus Torvalds, en is gebaseerd op Unix. Meer info ook op Wikipedia. Linux is beschikbaar in diverse smaken ('distributies'), voor beginners bekende smaken zijn Ubuntu en Knoppix.

Ubuntu is een heel gebruikersvriendelijke versie van Linux. Open Source, gratis, door iedereen vrijelijk te gebruiken. Gebaseerd op Unix, en al lang niet meer alleen een stoffige prompt, maar met een volledige grafische interface met flitsende 'windows' en alles wat je van een modern systeem verwacht.

Van Ubuntu is er ook een 'live-cd', een soort instant-versie: je kan deze draaien op je PC, zonder dat je iets hoeft te installeren (of bang hoeft te zijn dat er op je computer iets wordt veranderd). Heb je de CD niet: eerst downloaden en op CD branden. In je CD-drive stoppen, je computer opnieuw opstarten vanaf CD, en zie daar: een volledige Linux versie draaiend vanaf CD. Windows-achtige interface. Stapels applicaties, als grafische programma's, internetbrowser, office tools, en spelletjes worden allemaal gratis meegeleverd. USB disks worden probleemloos herkend. En, er is ook een uitgebreidere DVD versie.

Ik was eerst nogal sceptisch...

Maar, ik heb die CDs ooit (2008?) in een aantal systemen gestoken, zowel nieuw als wat ouder, en het draait inderdaad praktisch vlekkeloos, direct vanaf CD, zonder iets op je harde schijf te willen zetten. CD er uit, en Ubuntu (of Knoppix) is weer vergeten (ze zetten niets op de harde schijf zonder toestemming). Ook ideaal als Windows gecrasht is: via zo'n live CD kan je toch nog bij je Windows files, en ze bijvoorbeeld naar een USB-stick kopiëren.

Ook de hardware werd automatisch herkend (met uitzondering van een echt heel oude geluidskaart op een echt heel oude PC), na starten kon ik direct het internet op (ook draadloos), grafische kaart deed het, mijn USB stick, allemaal draaiend. Complimenten!

Toch, voor beide systemen geldt: als je niet redelijk standaard hardware hebt, of te oude danwel te nieuwe hardware, is soms enige computerkennis (of een computerkennis ;-) toch handig.

Waarom zou ik Ubuntu (of Knoppix) willen?

Ik heb eigenlijk verschillende redenen om eens naar Linux te kijken:

1. Nieuws-gierigheid. Wat is Linux tegenwoordig? En dat zonder een systeem helemaal te moeten configureren; dat was het me nu net niet waard, vandaar de kant-en-klare Linux systemen als Ubuntu.
2. Gewone gierigheid (of eerlijkheid): ik heb ondertussen meer PCs dan Windows licenties, maar ben tegen illegaal kopiëren. Linux/Ubuntu is een uitstekend alternatief voor huis-, tuin- en keuken-toepassingen (tekstverwerken, e-mailen, internetten). OK, niet alle Windows spelletjes draaien er op, maar dat hoeft ook niet op alle computers.
3. Snelheid: Windows wordt steeds groter en trager; terwijl Ubuntu nog steeds snel opstart en afsluit.
   
4. Praktische redenen: onder Knoppix draaien een aantal gratis tools voor Windows 'onderhoud'. Boot je Windows niet meer? Knoppix CD er in en je kan toch bij je files (ook NTFS is geen probleem meer). Partities wijzigen zonder je data kwijt te raken? Draai QTparted, de grafische partition editor, en daar ga je. Windows start daarna gewoon weer op.
5. Veiligheid: Linux is redelijk immuun voor virussen en zo; niet zozeer omdat Linux inherent beter is (wat misschien ook wel zo is), maar omdat de markt te klein is om virus-schrijvers te inspireren. Windows is een makkelijker prooi. Voor veilig internetten (bankieren?) zou je bijvoorbeeld Linux kunnen draaien vanuit Windows, in een 'virtual machine' (zie op mijn Ubuntu pagina).
6. En er zijn nogal wat 'embedded' systemen, kleine zelfstandige apparaten, waar al dan niet zichtbaar ook Linux op draait. Een voorbeeld hiervan is mijn Linksys NSLU2 netwerk file server. Om hier meer mee te kunnen is het nuttig wat meer van Linux af te weten.
7. En ook Android, het operating systeem op mijn mobiel (HTC Desire) en tablet (Odys Genesis) is gebaseerd op Linux (Android)...
   

Ieder voor zich misschien al genoeg, maar de combi was onweerstaanbaar... Overigens, mijn meest gebruikte programma's zijn ook voor Ubuntu verkrijgbaar, dus wat dat betreft mis ik Windows niet eens zo erg. En een aantal Windows programma's draait in Ubuntu onder Wine. Maar, voor de eerlijkheid toch enkele nadelen:

1. Spelletjes zijn er voor Ubuntu minder dan voor Windows, dus voor heavy gamers is het nog niet ideaal. Sommige spelen draaien in Wine (een soort Windows emulator), maar zeker voor 3D-spelen moet je daar nog niet te veel van verwachten.
   
2. Voor sommige hardware heeft de fabrikant alleen Windows drivers (of zijn de Linux drivers toch minder uitgebreid); zo zijn bij foto-afdrukken de kleuren van mijn Canon iP4300 printer onder Linux duidelijk minder dan onder Windows.
   

Hoe kan je eens Linux uitproberen?

Er zijn verschillende stappen, in toenemende mate van ingrijpen op je systeem. Hier in grote lijnen de drie basis-methodes:

1. De al genoemde live CD's: stop een live CD in je systeem, reboot, en Ubuntu of Knoppix starten vanaf CD op, zonder iets op je systeem te hoeven installeren. Afsluiten, CD er uit, en je hebt je oude systeem weer terug. Zero risk, maar... uiteraard wat trager (draait vanaf CD in plaats van harde schijf), en wijzigingen kan je moeilijk opslaan.
2. Draaien vanuit Windows in een 'virtual machine'; een onder Windows nagebootste machine waar je Linux op installeert. Windows zelf blijft gewoon op je systeem staan, en je kan makkelijk tussen Windows en Linux switchen. Haast zo snel als een echt geïnstalleerde Linux (behalve bij interfaces naar hardware, zoals je grafische kaart, dus voor games minder geschikt), en alle mogelijkheden tot updaten, uitbreiden en zo. Op mijn Ubuntu pagina mijn verhaal van Ubuntu 9.04 in VMware player.
3. Naast (of in plaats van) Windows installeren op je harde schijf, in een 'dual boot' systeem. Hier kies je bij opstarten of je Windows of Linux wilt starten, en ze zijn helemaal onafhankelijk van elkaar.
4. Windows er af, en Linux er op... Nee, zo ver ben ik nog niet, toch te gehecht aan een aantal Windows programma's. Nog iet alles heeft een equivalent onder Linux (en omgedraaid is wel steeds vaker het geval).

Knoppix versus Ubuntu:

Eigenlijk ben ik met name met twee versies van Linux bezig geweest: Ubuntu en Knoppix. Ik zou nieuwe gebruikers overigens tegenwoordig Ubuntu aanraden.

• Ubuntu is bedoeld om op de harde schijf te zetten (hoewel er ook een live-CD versie is). De belangrijkste applicaties worden meegeleverd, zoals OpenOffice, FireFox, etc. Het heeft een goed werkende Windows-achtige auto-update functie (en in tegenstelling tot Windows niet alleen voor het OS maar ook voor applicaties, zoals Firefox en OpenOffice). Ubuntu kan via een goede interface makkelijk en automatisch met andere applicaties uitgebreid worden (heb bijvoorbeeld op deze manier met enkele muisklikken het Thunderbird email programma geïnstalleerd:Applications » Ubuntu Software Center » Internet » Mail » Mozilla Thunderbird Mail/News).
• Knoppix is eigenlijk met name bedoeld om vanaf de CD te draaien. Veel applicaties inclusief OpenOffice als vervanger voor Microsoft office, maar weinig elegante mogelijkheden om het systeem soepel up-to-date te houden. Met name ook utilities om aan je harde schijf te klussen (Windows partities wijzigen etc). Maar, XP/Vista NTFS file support is niet ideaal/aanwezig.
• Knoppix gebruikt de KDE desktop, en Ubuntu standaard Gnome. Verschil is als Windows versus Mac (maar zijn ze geen van beiden). Is overigens ook een KDE-versie van Ubuntu (genaamd Kubuntu). Wat beter is?

Wat zijn de alternatieven

Ubuntu is een van de meest gebruikersvriendelijke Linux-distributies, met name voor beginners. Maar, er zijn een aantal (honderden...) vergelijkbare instant-Linux systemen, zoals bijvoorbeeld:

• Debian, de moeder van veel Linux distributies, met meer dan 25000 uitbreidings-pakketten; voor ieder wat wils. Ik heb deze distributie gebruikt op de NSLU2 NAS. Ubuntu is trouwens gebaseerd op Debian.
• Een andere grote lijn is het Fedora project, oorspronkelijk Red Hat (dat zich tegenwoordig meer richt op bedrijven).
• En de derde grote speler is Suse, met de OpenSuse versie (Nederlandstalig), het communitie-project ven Novell.
• Kanotix, een Knoppix-afgeleide, naar het schijnt ook wat degelijker. Met name het gedeelte om de zaak op harde schijf te installeren is hier blijkbaar beter dan bij Knoppix. Ook 3D ondersteuning schijnt beter te zijn. Niet in het Nederlands.
• Een speciale games edition van Knoppix (met 3D-accelerator support en veel games) is ook beschikbaar: Games Knoppix.
• Een speciaal geval: de SystemRescueCd. Deze CD draait zonder installatie op je harde schijf, en kan partities maken, resizen, saven/restoren, en heeft allerlei andere utilities om in geval van een crash je data nog te kunnen gebruiken (netwerk tools, editors, etc). Maar, geen grafische interface.
• DSL is een heel kleine Linux (Damn Small Linux), voor oude systemen zoals mijn digitale fotolijstje. 50 Mbyte groot, en toch redelijk van alle gemakken voorzien; draait bij mij goed op een 166 MHz Pentium, 80 MB geheugen. Gebaseerd op Knoppix.

Hints/tips en links met meer informatie

Zie mijn Ubuntu pagina en mijn Knoppix pagina voor meer info over deze specifieke versies van Linux. Verder hier wat hints die ik bij mijn eerste omzwervingen nuttig vond:

• Knoppix is handig als 'rescue CD', een CD voor noodgevallen (als bv Windows gecrashed is). Een van de zaken die daarbij handig zijn is dat Knoppix ook CD's kan branden, door middel van het programma K3B. Op deze manier kan je data vanaf je Windows disks op CD redden. Windows Vista herkent mijn CD writer niet; Knoppix gelukkig wel! Bij schrijven van netwerkdata is het het veiligst de data eerst even in de temp directory op het lokale systeem te zetten.
• Het 'dd' commando is handig om ISO images van CD's te maken, b.v. dd if=/dev/cdrom of=/tmp/cdimg1.iso (wel de cdrom eerst unmounten)
• Windows programma's draaien onder Linux? Zie mijn wine pagina, en/of kijk eens naar de Wine Windows Emulator. Veel programma's draaien daarmee onder Linux, zie hun database. Zelfs Office programma's, WoW, PhotoShop CS2, etc (soms wel met wat moeite).
• Informatie over de Grub boot loader, en over Windows/Linux dual boot op mijn bootload en dualboot pagina's.
• Er zijn nog haast geen virussen voor Linux. Maar, wil je het zekere voor het onzekere: Een Open Source Virus-scanner, ook voor Linux, is ClamAV (zie ook de windows-versie site). Scoort hoog in het herkennen van virussen.
• Waar laat Linux zijn files? Voor standaard Linux systemen zijn er afspraken waar programma's en zo voort staan in het systeem: de Filesystem Hierarchy Standard. Anders dan Windows, maar wel heel gestructureerd.